Rituł radości i świętowania

Święto jest najstarszym powodem, dla którego ludzie noszą rośliny: wieniec na głowie, gałązka w klapie, kwiaty na drodze, liść, w który zawija się odświętne jedzenie. Roślina nic tu nie leczy, ale oznacza czas — pierwsze plony, ślub, najkrótszy dzień roku — i zmienia jedzenie oraz zapach we wspólne doświadczenie. Europa Środkowa zna to z brzózek na Zielone Świątki, wianków w noc świętojańską i gałązek iglastych w adwencie.

Katalog wymienia cztery gatunki, każdy z innego zakątka świata i z własnym świętem: marulę (ukanyi, u Suazyjczyków buganu — święto pierwszych owoców, podczas którego pierwsza partia piwa z maruli należy do przodków), pandan wonny (bunga rampai na malajskich i indonezyjskich ślubach — paski liści wśród płatków róży, jaśminu i ylang-ylang), alpinię zerumbet (okinawskie mūchī — mochi w liściach w najzimniejszy dzień roku, dla dzieci po jednym za każdy rok życia) i akację złocistą (Wattle Day 1 września, gdy Australia wita wiosnę swoim narodowym kwiatem). Żaden nie jest środkowoeuropejski; katalog przedstawia je jako zapis cudzej tradycji, nie instrukcję.

Badania nie mają tu czego ważyć: nikt nie twierdzi, że piwo z maruli leczy albo liść alpinii odpędza chorobę. Antropologia i psychologia dobrze opisują funkcję święta — jedzenie i zapach związane ze stałym dniem roku umacniają pamięć grupy i poczucie przynależności. Węch prowadzi wprost do pamięci emocjonalnej, dlatego zapach pandanu ze ślubu pozostaje w głowie przez dekady.

Tam, gdzie są dane, dotyczą czegoś innego: owoc maruli jest bogaty w witaminę C, a olej z nasion jest surowcem kosmetycznym; liść pandanu pachnie tą samą substancją co ryż jaśminowy (2-acetylo-1-pirolina); olejek alpinii badano w laboratorium. Akację złocistą oskarża się w Australii o katar sienny, choć jej pyłek jest ciężki i przenoszą go owady — za wiosenne dolegliwości odpowiadają zwykle trawy kwitnące w tym samym czasie. Nic z tego nie mówi nic o radości; ta należy do obrzędu, nie chemii.

Święto jest w porządku, dopóki jest świętem: raz w roku, z ludźmi, z jedzeniem. Alkohol podczas obrzędu nadal jest alkoholem — piwo z maruli i świąteczny likier; osoby prowadzące, w ciąży lub przyjmujące leki świętują bez niego. Odświętny kęs w liściu to dla małego dziecka kawałek lepkiego ryżu, a ryzyko zadławienia nie jest folklorem.

Przejmowanie cudzego święta jest piękne, dopóki wiadomo, czyje jest: ukanyi należy do Wendów, Zulusów i Suazyjczyków, mūchī do Okinawy, bunga rampai do malajskich i indonezyjskich ślubów — nazwa ludzi, do których należy tradycja, należy do rytuału tak samo jak roślina. Kto potrzebuje codziennie przywoływać radość obrzędem, bo inaczej nie przychodzi, nie ma kłopotu z rytuałem, lecz nastrojem: radość nieobecna we wszystkim przez dwa tygodnie i dłużej wymaga lekarza rodzinnego lub terapeuty.