Przodkowie i pamięć

Rośliny na grobach i ołtarzach to najstarszy język pamięci: wieniec, bukiet, świeca w zieleni. Katalog wymienia dwa gatunki, oba pełnią dokładnie tę rolę — aksamitkę błyszczącą z meksykańskiego Dnia Zmarłych i wawrzyn, drzewo wieńców i grobów antycznego Śródziemnomorza.

Aksamitka (cempasúchil, u nas spokrewniona z ogrodowymi aksamitkami) na Día de Muertos pokrywa ołtarze i drogi do grobów pomarańczowym kolorem, który ma prowadzić dusze do domu; wieniec wawrzynowy leżał na grobach poetów i żołnierzy od Grecji po dzisiejsze pomniki. To symbolika, nie zielarstwo, i tak przedstawia to strona.

Rytuały pamięci bada psychologia żałoby, nie farmakologia: wykazano, że wspólny rytuał — odwiedziny grobu, rocznica, posiłek, o którym się rozmawia — pomaga unieść żal i nadać mu formę. Roślina jest w nim znakiem i zapachem, nie substancją czynną.

Aksamitka i wawrzyn mają tylko laboratoryjne dane farmakologiczne, nieodnoszące się do tego tematu. To, że zapach potrafi wywołać wspomnienie silniej niż obraz, jest jednym z niewielu dobrze udokumentowanych ustaleń o węchu — i właśnie dlatego rośliny na grobach mają sens.

Żałoba nie ma terminu i nie wymaga leczenia; wymaga go stan, w którym po miesiącach nadal zatrzymuje zwykły dzień — człowiek nie chodzi do pracy, nie śpi, nie je, nie widzi sensu. To nazywa się powikłaną żałobą, a psychoterapia ma na nią udokumentowane metody.

Myśli o odejściu za zmarłym są powodem, by od razu skontaktować się z linią wsparcia psychologicznego, a przy zagrożeniu życia wezwać pogotowie ratunkowe. Alkohol jako pomoc w żałobie wydłuża ją, nie skraca. Kwiat na grobie jest w porządku; samotność, o której nikt nie wie, nie.